Aan het Casino van Gompel in Mol bruist het van ’t volk. Het is een zondagmiddag in maart en allemaal komen ze een bezoek brengen aan de expo ‘Kwetsbaar in Klei’, een initiatief van Avansa Kempen in samenwerking met drie Molse verenigingen: Ons Huis – vereniging waar armen het woord nemen, de lokale afdeling van Raak en Wij, Vrouwen – een multiculturele vrouwenvereniging.

Ik wandel binnen in het imposante gebouw en word hartelijk ontvangen. Tine De Laet, sociaal-cultureel werker bij Avansa Kempen, legt me kort uit hoe het project begon: “We stelden een groep van 15 mensen samen. Ieder is vrijwilliger of lid van één van de partnerverenigingen, met of zonder armoedeachtergrond. Eén ding hadden ze allemaal gemeen: de goesting om te boetseren. Vier maanden lang kwamen we met de groep elke dinsdag bij mekaar en al snel maakten de onderlinge verschillen plaats voor een sterke verbondenheid. Dat willen we hier vandaag laten zien met de kunstenaars en de expo.”

Voor mij zie ik alle werkjes uitgestald. De kunstenaars zijn druk in de weer met de bezoekers van een woordje uitleg te voorzien. Ik begin bij kunstenaar Patrick Geerts. Hij staat bij verschillende in klei geboetseerde gezichtjes. Vlak achter hem proberen bezoekers elkaars portret ‘blind’ te tekenen onder een doek. Patrick legt uit dat zij deze oefening in de groep ook gedaan hebben. “We tekenden elkaar eerst op papier zonder naar ons blad te kijken. Dat gaf heel rare maar mooie tekeningen. Daarna maakten we ze na in klei”, vertelt hij. “Het eindresultaat is allemaal verschillende gezichtjes die mooi bij elkaar passen.”

Door verschillende handen

Bij veel opdrachten stond het samenwerken centraal. Veel van de werken werden door verschillende handen gevormd door ze aan elkaar door te geven. Ik wandel verder naar een tafel met kleien huisjes, tot in detail afgewerkt met dakpannen, vanbinnen geel beschilderd en licht erin. “Een huis, wat moet dat zijn? Wat heb je nodig? En wat maakt het ‘thuis’? Dat is voor iedereen anders. Ieder maakte zijn eigen huisje en al die huisjes werden met elkaar verbonden tot een dorp”, licht kunstenares Leen Troch toe. “Tijdens de boetseersessies werd druk over en weer gebabbeld. Het was de bedoeling om in verbinding te gaan rond een bepaald thema.”

Verderop staan werken tentoongesteld die gaan over loslaten. “We noemden deze selectie ‘In goede handen’”, aldus kunstenares Anne Mariën. “Elk werk is door vijf kunstenaars gemaakt. We zaten met z’n allen rond de tafel, de ene begon met een bol klei en had een idee in zijn hoofd van wat die ermee wilde maken. Daarna moest die, zonder iets te zeggen, dat idee loslaten en de klei doorgeven aan de tweede persoon, die iets toevoegde. De derde persoon gaf het dan een heel andere twist, en de twee laatste personen werkten het kunstwerk af. Een mooi voorbeeld hiervan is een werk dat oorspronkelijk begon als een blad van een boom en eindigde in een beestje.” De werken symboliseren het kunnen loslaten en vertrouwen hebben in de ander. “En juist daarom zijn ze zo mooi gelukt”, zegt Anne.

Het gevoel van de klei

Helemaal achteraan in de zaal staat een tafel met kleiwerkjes in verschillende vormen. Als bezoeker mag je zelf verschillende composities maken om te ervaren hoe klei telkens voor een heel ander kunstwerk en verhaal kan zorgen. Ik probeer het uit en kom tot enkele leuke vormen. Ik voel de verhalen achter de klei werken. Ik herinner me het moment dat ik zelf voor het eerst boetseerde en hoe therapeutisch het gevoel van de klei in mijn handen aanvoelde. Iets wat de kunstenaars beamen. “Je hoeft geen kunstenaar te zijn om iets te kunnen creëren uit klei”, zegt Patrick.

Het project won, totaal onverwacht, de Cultuurprijs van Mol. De kunstenaars zijn er heel trots op, vertellen ze me. De prijs ligt overduidelijk nauw aan hun hart.

Achteraan de zaal neem ik de tijd om te luisteren naar een audiofragment met getuigenissen van de kunstenaars en hoe zij het project beleefd hebben. Het is een intens traject geweest, klinkt het. Ze kwamen maandenlang elke dinsdag samen om te creëren. Allemaal zijn ze vooral heel dankbaar. Ik wandel na het luisteren terug naar de kleien huisjes. De warmte van het dorp trekt me aan. Je voelt de verbondenheid er vanaf stralen. Anne blijft enthousiast babbelen met de bezoekers. “De kwetsbaarheid van iedereen staat hier centraal, en ook in onze andere werken”, vertelt ze. “We hebben onderling allemaal een verbondenheid. Het dorp is dan weer hoe wij zouden willen dat de samenleving eruit zou zien, anders maar toch samen één.” Leen voegt toe: “We vinden het jammer dat het project afgelopen is. Het is echt heel fijn om met je handen te werken en even uit je gedachten te treden. Soms ging het niet goed met iemand, en twijfelde die om te komen, maar achteraf voelde iedereen zich altijd beter.”

Mooie verhalen

“Allemaal mooie verhalen die ik heb gehoord”, zeg ik tegen Patrick, en hij glimlacht tevreden. Je merkt ook hoe de verhalen binnenkomen bij de andere bezoekers. Toch voel je het vooral bij de kunstenaars zelf. We zijn allemaal verbonden, met kunst, met klei, en met onze kwetsbaarheid. Dat ervaarde ook Stien Boogaerts, de artistiek begeleider van het project. “De verbondenheid tussen de deelnemers was heel voelbaar”, zegt ze. “In het begin was het echt spannend, want ze kenden elkaar niet en velen dachten dat ze helemaal geen artistieke voeling hadden. Maar ik heb ze laten spelen, ontdekken en ervaren, en ze waren heel dankbaar. Ze waren niet bezig met het eindresultaat, maar met het creatieproces en met elkaar.”

Het allermooiste aan dit project vind ik hoe die verschillende groepen deelnemers al vanaf de eerste samenkomst één hechte groep vormden. De kunstenaars hebben echte connecties kunnen maken, met elkaar, maar ook met de bezoekers van de expo, dat is zo hartverwarmend.

Tine De Laet, Avansa Kempen

“Het allermooiste aan dit project vind ik hoe die verschillende groepen deelnemers al vanaf de eerste samenkomst één hechte groep vormden”, aldus Tine. “De kunstenaars hebben echte connecties kunnen maken, met elkaar, maar ook met de bezoekers van de expo, dat is zo hartverwarmend. Dat zij het woord konden nemen en hun werk toelichtten, was heel belangrijk voor ons. Het geeft veel voldoening om hen zo bezig te zien”, besluit ze. Ik neem nog een laatste keer een kijkje. Je ziet de vingerafdrukken, het kneden en het proces nog steeds in de klei als je goed kijkt. Allemaal hebben de kunstenaars iets meegemaakt en dat gedeeld, met elkaar en met de bezoekers. En de klei toont precies dat: de verbondenheid van die mensen, en hun verhalen.

Bekijk de foto’s

Foto’s © Chris Stessens

De expo opende op 15 februari in het Jakob Smitsmuseum en daar maakten we een mooi videoverslag van

Het project ‘Kwetsbaar in Klei’ was een samenwerking tussen Avansa Kempen, Ons Huis – vereniging waar armen het woord nemen, Raak Mol-Centrum, Wij, Vrouwen en gemeente Mol met de artistieke begeleiding van Stien Boogaerts. Met dank aan Stien Van Kerckhoven voor de creatie van de affiche.