Samen
naar beter
Schouder aan schouder tegen structureel racisme: “Heb je privileges? So be it. Belangrijker is wat je ermee doet”
| 1 februari 2024
18 januari 2024. De wereld is voor even nóg witter dan anders. Het heeft gesneeuwd en de avondspits loopt volledig vast. We geraken met z’n allen maar niet vooruit in een landschap waarin het wit alle andere kleuren overstemt. En laat dat nu ook net de boodschap zijn van het panelgesprek rond structureel racisme, beeldvorming en taal van het drieluik ‘Kleur Bekennen’, dat diezelfde avond plaatsvindt in het Turnhoutse cultuurhuis de Warande. Scenarist en schrijver Raf Njotea gaat als moderator in dialoog met schrijvers en activisten Moussa Don Pandzou en Kelia Kaniki Masengo over hun ervaringen als mensen met een migratieachtergrond in België, over structureel racisme en hoe we dat onder woorden kunnen brengen. En bovenal: hoe we als maatschappij beter kunnen en moeten doen voor minderheden. “Wit is niet noodzakelijk een huidskleur, wél een denkwijze geworteld in kolonisatie en discriminatie.”
Met het drieluik ‘Kleur bekennen’ willen Stad Turnhout, bibliotheek Turnhout, Avansa Kempen, het Turnhouts Wetenschapscafé en het Agentschap voor Integratie en Inburgering onze aandacht vestigen op taal en racisme in het verleden, het heden en in de toekomst. Het panelgesprek in de Warande brengt ons naar de situatie van vandaag. Hoe is ons koloniaal verleden nog steeds aanwezig in onze samenleving? En hoe kunnen we onszelf als maatschappij eindelijk verlossen van onze – al dan niet onbewuste – vooroordelen, in taal en gedrag? Hoe ontwortelen we het structureel racisme dat er bij zo velen nog zo diep ingebakken zit?
Bewustwording

Om die vragen te beantwoorden, moet je natuurlijk eerst weten waarover je spreekt. Moderator Raf Njotea valt meteen met de deur in huis: wat is structureel racisme nu precies? En is de term niet te abstract? Kelia Kaniki Masengo: “Dat hangt ervan af aan wie je het vraagt. Voor wie zelf geen minderheid is, is dat idee inderdaad moeilijker te vatten. Maar voor wie zelf al gediscrimineerd of uitgesloten werd op school, het werk of de huurwoningenmarkt is dat juist wel heel tastbaar. Want dat is de kern van racisme: uitsluiting. Toch ervaart niet iedereen dat op dezelfde manier. Ik geloof dat iedereen op dat vlak een soort bewustwordingsproces doormaakt. Sta je nog aan het prille begin, dan zullen veel microaggressions en racistische handelingen je ontgaan. Of je bent er zelf nog niet klaar voor om erbij stil te staan. Pas later besef je ‘verdorie, eigenlijk was dat echt niet ok.’”
Moussa Don Pandzou: “We zijn momenteel de grenzen van racisme nog aan het bepalen, maar dat is niet eenvoudig. Racisme is immers niet alleen psychologisch, maar ook sociologisch. Wat voor de een racistisch is, is dat voor een ander niet. Daarom mogen we niet te veel focussen op individuele ervaringen, maar wel op het denken en doen van de maatschappij als geheel. In onze samenleving is ‘wit’ niet noodzakelijk een huidskleur, wél een denkwijze geworteld in kolonisatie en discriminatie, die nog veel mensen in haar greep houdt. Die bewustwording groeit, maar we zijn er nog niet. Overigens kunnen ook mensen van kleur soms wit denken en zelf aan geïnternaliseerd racisme doen. Jij en ik, wij allemaal dragen bij aan de systemen die nog steeds onderdrukken.”
Safe spaces

Maar hoe ontsnappen we dan aan die witte mindset? Kelia Kaniki Masengo: “Er zit een enorme kracht in community, in samenkomen en ervaringen delen zonder elkaar te oordelen in safe spaces. En niet alleen met minderheden onderling. We zitten nu in een heden, waarin drie mensen met een migratieachtergrond voor een publiek kunnen zitten en praten over racisme en discriminatie. Dat is ongezien en bijzonder helend.” Moussa Don Pandzou: “Het belang van die safe spaces valt niet te onderschatten, maar het is net zo belangrijk dat die safe spaces linken leggen met de rest van de samenleving. Het is praten en gehoord worden, maar net zo goed luisteren en elkaar de hand reiken.”
Bevuilde woorden

De dialoog durven aangaan, alleen zo komen we er dus. Toch blijkt het nog steeds moeilijk om de juiste woorden te vinden om over racisme en ras te spreken. Moussa Don Pandzou: “Zo wil de ene het n-woord reclaimen, voor de andere is het woord zo vervuild dat dat niet meer kan. Ik denk dat we er baat bij hebben om nieuwe woorden te durven maken. Vandaag hebben we nog te vaak de neiging om oude woorden te recycleren of bastaardwoorden zoals ‘Afro-Belg’ (naar het Engelse ‘Afro-American’) te gebruiken in een zoektocht om kwetsende woorden achter ons te laten. Maar woorden die al bestaan, die brengen ook hun eigen connotaties met zich mee. Beter is om die woorden los te laten en frisse taal te ontdekken.”
Literatuur kan daarin een grote rol spelen, maar er is nog veel werk aan de winkel. Niet alleen qua taal, maar ook qua beeldvorming en representatie. Kelia Kaniki Masengo: “Taal en verhalen zijn nu eenmaal belangrijke zaken, niet alleen in het debat rond racisme, maar ook in hoe we onszelf zien. Ik was 33 (!) toen ik mezelf voor het eerst herkende in een boek. Dat moment veranderde alles, want ik was eindelijk niet meer alleen.” Moussa Don Pandzou pikt in: “Niet alleen de lezer, maar ook de literatuur moet nog gedekoloniseerd worden. Zo wordt van schrijvers met een migratieachtergrond verwacht dat ze altijd racisme bespreken, om vervolgens de kritiek te krijgen dat ze niet in staat zijn om over iets anders te schrijven.”
Ongemak

Taal, praten, dialoog. De woorden vallen opnieuw en opnieuw. Maar zodra we in het alledaagse leven de woorden ‘racisme’, ‘blank’ of ‘zwart’ horen, volgt er meteen een soort ongemak. We willen er eigenlijk niet over praten, want het drukt ons met de neus op het vervelende feit dat we in een maatschappij leven waar de ene meer kansen heeft dan de ander. En dat we nog veel te weinig doen om dat tegen te gaan. Kelia Kaniki Masengo: “We neigen ons vaak te excuseren over de situatie, terwijl dat ons verhindert om echte oplossingen te vinden. Ik zeg: laat ons dat ongemak omarmen. Als iemand een woord gebruikt, dat eigenlijk niet meer kan, probeer dat dan ook zo te benoemen. Mensen van kleur doen dat vaak ook. Wanneer we ons onveilig voelen of het – laat ons eerlijk zijn – gewoon moe zijn om ons telkens te verdedigen, dan is het aan de rest om te handelen. Het is aan jullie, want we winnen deze strijd niet alleen.”
Moussa Don Pandzou: “Mensen die zelf geen deel uitmaken van een minderheid hebben nog heel vaak handelingsverlegenheid in het debat rond racisme. Ze weten zichzelf geen houding te geven. Het enige dat we vragen is dat ernaar ons geluisterd wordt. Wij vragen niet de bestaande maatschappij af te breken, maar om de maatschappij mee vorm te geven, om te participeren. Heb jij privileges in de huidige maatschappij? So be it. Belangrijker is wat je ermee doet. Wat doe jij voor anderen die zulke privileges niet hebben? Daar gaat het om.”
Foto’s © Chris Stessens
Dit kan ook interessant zijn:
Niet racistisch zijn is meedobberen met de stroom
Tijdens het drieluik ‘Kleur Bekennen’ kijken we naar kolonisatie, dekolonisatie en racisme aan de hand van taal en…
Ouder worden tussen twee culturen
Stel... Je bent geboren in het buitenland. Je wordt oud hier in België. Wat betekent het om oud…
We zwemmen allemaal in hetzelfde gekleurde water
Racisme-ervaringen vanuit verschillende perspectieven en wat kunnen we daarvan leren: schrijver en scenarist Raf Njotea ging op de…
Kleur Bekennen: Wie schrijft onze geschiedenis?
Al generaties lang trekken mensen weg of komen aan, gedreven door werk, veiligheid, liefde of de hoop op…






























