Samen
naar beter
Welke kansen biedt stilte, rust en ruimte als waarde in de justitiële sector?
| 25 januari 2024
Het is woensdag 13 december in de Klein Engelandhoeve in Turnhout, te midden van rustgevende natuur. In de achtergrond een knapperend haardvuur. Op de voorgrond drie krachtige getuigenissen van Jan, Annemie en Luk. Respectvol begeleid door Myriam. Omringd door een betrokken luisterend publiek van professionelen en vrijwilligers, uit justitie, zorg, hulpverlening, het stilteplatform. Vanuit de driehoek dader-slachtoffer-parket-justitie, getuigen Jan, Annemie en Luk over ingrijpende, pijnlijke en traumatische gebeurtenissen en (levens)delicten.
Hefboom

Naast de belangrijke zoektocht naar waarheid en schuld, valt een (assisen)proces slachtoffer(s) en dader(s) bijzonder zwaar. Parket en magistraten staan onder hoge tijdsdruk en procedurele vereisten. Menselijkheid en waardigheid komen onder spanning. Gevangenisstraf, in zijn huidige vorm, blijkt een kil antwoord met weinig perspectief. Naast daders, ook voor slachtoffers. In hun lange zoektocht naar antwoorden, houvast en herstel. Ze verhalen (hun) kwetsbaarheid, pijn, verlies, (veer)kracht, moed, durf, hoop, herstel… En vertellen wat stilte, rust en ruimte in hun situatie en leven betekent. Voor Jan, Annemie en Luk betekenen ze een zeer belangrijke ‘hefboom’. Stilte om tot rust en reflectie te komen. Om te ‘aarden’, om grond onder de voeten te voelen. Om verbinding met zichzelf en anderen te ervaren. Vaak in en door de natuur. In een ‘koude’ gevangenis is daarvoor echter weinig ruimte. Verder valt de onnoemelijke kracht van ‘verbinding’ op in hun getuigenissen. Zoals de wederzijdse aanraking met klamme handen in de gevangenis tussen dader en slachtoffer-familielid. Waarbij menselijkheid, mildheid en vergeving zonder woorden aanwezig komt. En rust, dialoog en hoop ruimte krijgt.
Bouwstenen, aanbevelingen en een ‘justiceur’
Niet altijd en overal kan en lukt dit. Toch zijn verbinding, reflectie, besef, menselijkheid, mildheid, vergeving, en begeleiding daarbij onmisbare bouwstenen van persoonlijk en maatschappelijk herstel. Bevestigd in de nabespreking van de getuigenissen door de aanwezigen. En omgezet in aanbevelingen. Zoals het herdenken van ‘straffen’, en het bouwen van kleinschalige gevangenissen met voldoende personeel.

Het versterken van een humane aanpak binnen de dagelijkse werking in de gevangenis. Ruimte voor stilte en rust inbouwen binnen detentie en mogelijkheden tot verbinding. Bijvoorbeeld door ‘natuuractiviteiten’, zorg voor anderen, voor dieren en planten enz. Versterken van re-integratie. Opschalen van het bemiddelingsaanbod en herstelgerichte activiteiten, zoals Samenspraak. Voldoende (ondersteunend) personeel op parketten en rechtbanken. Stimuleren van overleg- en ontmoetingsinitiatieven tussen alle betrokken actoren, samen met ervaringsdragers.
Om goed en evenwichtig te kunnen ‘justicateren’(*), zoals Gie treffend illustreerde met zijn ‘Justiceur’. Een pendel die zichtbaar maakt hoe hevig het eraan toe kan gaan in een conflict en proces tussen partijen. Waarbij een moeizaam evenwicht wordt gezocht door praten (de monden), luisteren (de oren), inlevingsvermogen, authenticiteit, respect en mildheid (de harten). Mits evenwicht tussen partijen (ze wegen elk evenveel), en met voldoende tijd en ruimte, vindt de pendel (justitie en partijen) zijn of haar evenwicht. En komt tot een (delicaat) rustpunt. Een sterk beeld.
Uitdagingen
Hoe meer we collectief bereid zijn hierover te dialogeren, hoe meer deze ideeën en uitgangspunten kunnen rijpen en ingang vinden. Woensdagavond op kleine schaal binnen het initiatief van Avansa in Turnhout. Hopelijk met navolging op vele plaatsen. Om vooroordelen en eenzijdig veroordelen in onze samenleving tegen te gaan. Daders kunnen slachtoffers zijn, slachtoffers evenzeer daders. Een bedenking die Annemie hielp om tot mildheid, menselijkheid, verbinding en rust te komen. En die ons allemaal aan het denken zet.
Ongenuanceerd labels ‘dader’ en ‘slachtoffer’ op mensen plakken, daar worden we niet beter van. We gaan dan voorbij aan complexe werkelijkheid en (mede)menselijkheid. Binnen justitie en in onze samenleving leiden ze tot eenzijdig hokjesdenken- en handelen. Uitdagingen volop dus. Deze boeiende ontmoetings- en thema-avond van het Stilteplatform heeft alvast een steentje verlegd in de brede (justitie)rivier.
(*) Justicateren is een zelfverzonnen werkwoord, afgeleid van justiceur, een pendel.
Reflecties van panelleden en deelnemers
“Dankzij de medewerking van Moderator, kwamen twee ervaringsdragers getuigen op het stilteplatform. We verkenden samen de kansen van stilte, rust en ruimte als waarde in de justitiële sector. Meer van zo’n integere en moedige getuigenissen zijn van onschatbare waarde als we samen willen werken aan een herstelgerichte samenleving.”
Christa
“Met de gebruikelijk onzekerheden en angst, nam ik deel aan het Stilteplatform. Deze gevoelens bleken echter ongegrond. Als snel voelde ik me veilig en gehoord. Alle aanwezigen luisterden onbevooroordeeld en leken het belang van stilte en herstel te begrijpen. Tot mijn verbazing ontving ik achteraf van velen zelfs een knuffel en voelde ik me een mens, die in zijn proces van herstel, terug zijn plaats in de maatschappij probeert te vinden. Woorden schieten tekort om mijn waardering te uiten, en dus ligt die kracht, hoop en appreciatie in de stilte van het moment. Dank jullie allemaal. Laten we samen werken aan een maatschappij, waar zowel gerechtigheid als herstel samen zorgen voor een betere wereld.”
Jan
“Ook mijn kennismaking met het stilteplatform blijft nazinderen. De ochtendwandelingen zijn zelfs nog iets langer geworden zodat ik volop van de ontwakende natuur en de bijbehorende rust in mijn hoofd kan genieten. Dus ook van mij een dikke merci aan ieder van jullie om ons met zoveel warmte te ontvangen. Ik voelde me enorm welkom en gehoord. En het feit dat Jan erbij was om zijn verhaal te delen, maakte het extra waardevol. Van al de kansen die ik al gekregen heb, was deze toch wel veruit de mooiste.”
Annemie
“ Het was een bijzondere avond, mooie ruimte, stoelen in een kring, stiltemomenten, de rustgevende presentatie van het ‘just-apparaat’… en de indrukwekkende getuigenissen van de twee andere leden van ons panel, Jan en Annemie. We voelden ons allemaal zeer gastvrij ontvangen.”
Luk
“Mijzelf heeft het vooral geraakt, ontroerd en gesterkt dat verzoening mogelijk is met jezelf, met de ’tegenpartij’ en met de samenleving. Dat er een aantal mensen verder willen meewerken is een mooi resultaat.”
Myriam
“Hartelijk dank voor de avond van gisteren. Het was ongelofelijk leerrijk, inspirerend en ontroerend.”
Els
“Ik ben altijd al een stille geweest, vandaar mijn interesse voor het ‘stilteplatform’, want die geven stilte ten minste een platform. Het voordeel van stil te zijn op feestjes en bijeenkomsten, is dat ge al de meningen van de praters goed gehoord hebt. De volgende dag, voor een stil wit blad zittend, kan ik er dan ongestoord mijn gevatte opinie over tekenen, in de vorm van een kartoen en deze opsturen naar de betrokkenen, ‘de achterafkartoen’. Zo hebt ge toch iets van u laten horen, zij het met vertraging.
De volgende stap is een kartoen uitbeelden in een act voor een levend publiek. Hij die altijd stil is, staat plots voor het publiek en is op dat moment de enige die praat. De rollen omgekeerd. Ik voel me dan als een binnenstebuiten gekeerde sok, wat niet altijd prettig is.
Zo voelde ik mij ook na de act van ‘de Justiceur’. Zo vermoed ik ook, dat de ex-gedetineerde zich voelde op de bijeenkomst in ‘Klein Engeland’? Hem is ook lange tijd de mond gesnoerd en hij neemt nu het woord op het stilteplatform… herkenning… erkenning.
Zo werkt nu de ‘Justiceur’. De stille praat en de prater luistert en omgekeerd en ze praten en luisteren allebei ‘Just’ evenveel en zo komt verzoening tot stand…”
Gie
Dit kan ook interessant zijn:
Dag van de Stilte 2024
Ook dit jaar organiseerden 22 stiltemakers in de Kempen tijdens het laatste weekend van oktober activiteiten die de waarden van vertragen, verstillen en kwaliteitsvolle aandacht in de kijker zetten. De activiteiten pasten...
De media is niet stil, maar om nieuws te produceren heb je stilte nodig.
Het Stilteplatform in de Kempen is al jaren een pleitbezorger van meer stilte, rust en ruimte in alle facetten van de samenleving. In het verleden werd al dieper ingegaan op de heilzame...
