Avansa Kempen pakt de thematiek rond ‘stilte, rust en ruimte’ grondig aan en onderzoekt de impact van verstilling op verschillende domeinen. Eerder kwamen al stilte in de zorg en stilte in justitie aan bod. In 2025 gaat de organisatie dieper in op stilte in de media. Eerder dit jaar deelden journalisten hun ervaringen. Onder de noemer ‘Media aan, hoofd uit’ kreeg filosofe Tinneke Beeckman het woord.

Aandacht is waardevol

Tinneke Beeckman: “We hebben stilte nodig om te kunnen nadenken, in de breedst mogelijke betekenis van het woord. Voor mij betekent nadenken een dialoog voeren en in contact komen met mezelf. In een rumoerige, chaotische omgeving lukt dat niet. Op dat vlak hebben we veel stiltekwaliteit ingeleverd in vergelijking met vroeger. Wie de vijftig gepasseerd is, zal zich nog wel herinneren hoe het nieuws vroeger binnenkwam. Bij ons thuis was dat ’s avonds. We keken samen naar het journaal op tv. We vonden dat de normaalste zaak van de wereld, want het was een dagelijkse bezigheid. Nu bijna niemand dat nog doet, beseffen we pas welke troeven we daarmee missen.”

“Ten eerste is de mens een sociaal dier, en is samen het nieuws verwerken en erover praten een sociale bezigheid die aan onze basisbehoefte om te communiceren voldoet. Ten tweede kwam het nieuws in die tijd op één welbepaald moment van de dag binnen. Dán werd je eraan blootgesteld en daarna was het gedaan. Tegenwoordig houdt de stroom nieuwsberichten niet meer op. We worden overspoeld. Nieuws- en reclamemakers gooien de informatie gratis naar ons hoofd, 24 uur per dag en zeven dagen per week. Iedereen wil onze aandacht. Die is waardevol geworden. Aandacht krijgen is het belangrijkste onderdeel van elk businessmodel, en daarom is er altijd wel iemand die aan onze mouw trekt en aandacht vraagt, of dat nu via de post, de radio, tv, mail of sociale media gebeurt.”

Vrijwillige, onvrijwillige en sociale aandacht

“Er zijn drie soorten aandacht,” legt Tinneke uit: “De vrijwillige, de onvrijwillige en de sociale aandacht.” Aan de hand van een concreet voorbeeld licht ze de verschillen toe.

“Beeld je in dat je op een receptie belandt. Je voegt je bij een groep mensen die je interessant vindt en je volgt hun gesprek. Dat is de vrijwillige aandacht: de aandacht die je bewust geeft.”

“Zelfs wanneer we ons op dat ene gesprek focussen, leiden externe prikkels ons af. Denk aan een ober die een glas laat vallen. Dat is op zich geen interessant feit en toch kijken we ernaar. Dat is de onvrijwillige aandacht. De media maken daar voortdurend gebruik van. Denk daarbij aan de talloze digitale berichten met ‘breaking news’ die we binnenkrijgen. Ze weten dat je met iets anders bezig bent en bombarderen je daarom met prikkels, in de hoop dat je je focus verlegt.”

“Tot slot is er de sociale aandacht. We zijn en blijven sociale wezens. Ik keer terug naar het voorbeeld van de receptie: je volgt een gesprek bij een bepaalde groep, maar je hoort dat in een andere groep over jou gesproken wordt. Je zal je focus meteen verleggen. Dat is waar sociale media volop op inspelen. Ze noemen jouw naam en vertellen jouw verhaal. Via algoritmes weten ze wat jij wil en wat jou interesseert. Alle info die daarbij aansluit, laten ze op je los.”

“Met die drie vormen van aandacht voor ogen kun je proberen je aandacht te beperken tot de eerste vorm: de vrijwillige aandacht. Weet waar je mee bezig bent en laat je niet afleiden. Heb dus aandacht voor de aandacht die je geeft, want onze aandacht is heel gelimiteerd. Verdeelde aandacht bestaat eigenlijk niet: als je écht gefocust wil zijn, kan je maar één ding tegelijk. En dan moet je je afsluiten van externe prikkels. Dat kun je trainen. Aandacht is waardevol. Geen wonder dat iedereen ernaar hengelt. Ga ermee om zoals met geld: dat geef je ook niet zomaar weg. We verdoen veel te veel tijd aan zaken die absoluut niet constructief zijn.”

Houd sociaal contact

Na de theoretische uiteenzetting van Tinneke Beeckman splitsten de toehoorders zich in drie groepen: geschreven media, radio en tv, en sociale media. Vragen als: “Hoe gaan we om met de mediastroom die ons dagelijks overvalt?”, “Waar vinden we nog stilte, rust en ruimte in de media?” en “Is het wenselijk om in groep te blijven nadenken en strategieën te ontwikkelen rond media, en kan Avansa Kempen daar een rol in spelen?” kwamen uitgebreid aan bod.

TV en radio

In de mediacirkel ‘Tv en radio’ werd de veelheid aan tv-kanalen als een gevaar beschouwd. “Het is niet zo dat de kwaliteit van het nieuws verbetert naarmate het aantal tv-zenders stijgt. Integendeel. De kwaliteit van het nieuws lijdt eronder. Een mooi voorbeeld is de Wetstraatjournalist die al verslag moet uitbrengen van een vergadering die nog moet beginnen. Eerst zijn en de primeur hebben lijkt belangrijker dan iets te vertellen hebben. We moeten nu meer aan ‘factchecking’ doen dan vroeger, toen er maar een handvol zenders waren. We kunnen ook selectiever zijn met nieuws. Als we het collectieve nieuws zouden toelaten en het individuele nieuws – zoals een inbraak, een botsing of andere faits divers – zouden overslaan, zouden we al een grote stap in de goede richting zetten.”

Sociale media

Ook in de mediacirkel ‘Sociale media’ – de drukst bijgewoonde groep – werd het belang van factchecking benadrukt. “Er komt veel binnen, maar ik check altijd de bronnen,” zegt iemand. “Vooral bij sociale media moet je opletten voor algoritmes en voor WhatsApp-groepen met alleen gelijkgestemden. Voor je het weet, krijg je alleen nog bevestigd wat je al denkt. Verlaat je bubbel en ga op zoek naar andersdenkenden. Ga daarmee in dialoog. Dat kan verhelderend zijn. Maar verlaat ook op tijd de digitale wereld en zoek menselijk contact. Verplicht jezelf en je omgeving regelmatig de smartphone enkele uren weg te leggen. Dat kán, en het is minder moeilijk dan je denkt. Je moet het gewoon doen!”

Geschreven pers

De nood aan sociaal, menselijk contact werd ook in de mediacirkel ‘Geschreven pers’ als essentieel ervaren. “Er bestaan boekenclubs. Waarom zouden er geen krantenclubs of mediaclubs kunnen bestaan waarin het nieuws besproken wordt? Ik zou het alvast interessant vinden.” Verder wordt de geschreven pers als de zachtste en meest vriendelijke mediavorm ervaren. “Een krant vertegenwoordigt in feite de vrijwillige aandacht waarover Tinneke al sprak. Je leest wanneer je wil, wat je wil, hoeveel je wil, en je slaat ze dicht wanneer je wil. Je moet alleen je gsm wegleggen, en je sluit meteen de onvrijwillige en sociale aandacht uit.”

Christa Truyen van Avansa Kempen besloot: “Ik heb onthouden dat de wens er is om samen nieuws te bespreken en het menselijk contact te behouden. Daar kan Avansa Kempen werk van maken.”

Bekijk de film van de avond

Film © Sander Verheyen

*De volledige lezing van Tinneke Beeckman kan je onderaan deze pagina bekijken.

Bekijk de foto’s 

Foto’s © Stes

Bekijk de volledig lezing van Tinneke Beeckman