Samen
naar beter
In het ervaringsatelier ‘Medewerker in beeld’ delen medewerkers van lokale besturen hoe in hun gemeente wordt gekeken naar, en omgegaan met, participatie. Yves Vanroten en Sepp Van der Veken werken allebei voor de gemeente Mol. Yves is er deskundige dorpsontwikkeling, Sepp is stafmedewerker mens en leven. Allebei rollen waarin ze van heel nabij ervaring hebben kunnen opdoen met participatietrajecten.
Van horen zeggen
Yves: “Als deskundige dorpsontwikkeling staat het woord ‘participatie’ nergens in mijn functieomschrijving. Maar onbewust is dat wel iets wat ik doe. Om te kunnen werken aan veerkrachtige dorpen, is het belangrijk om met de inwoners van die dorpen in gesprek te gaan om te weten wat er bij hen leeft.”

Sepp: “Toen Yves in zijn functie startte, was die hele dorpswerking nog onontgonnen terrein. Om iets voor die dorpen te doen, moesten we in eerste instantie babbelen met de mensen die daar wonen. Het is tenslotte hún leven waarover het gaat. Zelf werk ik al twintig jaar actief rond armoede en maatschappelijke kwetsbaarheid en desondanks ben ik geen expert in armoede. Alles wat ik dénk te weten over armoede, weet ik van horen zeggen, van mensen die dagelijks met armoede moeten omgaan. Dat is participatie voor mij.

Participatie als begrip wordt soms nog als ‘moeilijk’ ervaren, waardoor iedereen er zijn eigen invulling aan geeft. Als ik denk aan participatie, dan denk ik dat het vooral belangrijk is dat we ons bewust zijn dat we misschien wel naar hetzelfde kijken als de andere, maar niet met dezelfde blik. Stel je voor dat je naar een groot schilderij kijkt door een klein wc-rolletje. Jij doet dat, ik doe dat, nog vele anderen doen dat. We zien allemaal een stukje van het schilderij, maar niemand ziet het geheel. Door in dialoog te gaan met elkaar leren we elkaars perspectieven kennen. Dat is participatie voor mij.”
Een participatieve grondhouding: Leren luisteren
Sepp: “Als overheden zijn wij dienstverleners. Voor mij is participatief werken één van de mogelijke manieren om kwaliteit na te streven via onze dienstverlening. Als dienstverlener zijn we niet goed bezig wanneer we iets doen waar mensen niks aan hebben. Dat is weggesmeten tijd en geld.”
Yves: “Ik heb een professionele achtergrond in verkoop. Als verkoper moet je leren luisteren. Nu luister ik ook nog altijd naar wat mensen te vertellen hebben. Het opent leuke perspectieven wanneer je mensen laat vertellen en tonen waarmee ze bezig zijn. Mensen zijn ook dankbaar als ze gehoord worden. Let wel, je lost via participatie niet in één keer een probleem op. De wil om te luisteren, die is wel essentieel. Voor mij is dat een belangrijke grondhouding.”

Eerlijk zijn
Sepp: “Mensen zijn curieuze beestjes. Ze verrassen elke keer. Het proces waarbij je je daarin laat meenemen, is geweldig. Maar participatie is niet vrijblijvend! Het is niet gewoon aan de toog hangen en een babbeltje doen. In een professionele context moet je hier verder iets mee doen. ‘We zien wel wat er komt’ is geen goede houding in dit geval. Als we aan participatie doen, moeten we op voorhand goed nadenken over wat we precies gaan doen en willen bereiken. Zo kan je de burgers ook eerlijk vertellen wat er wel/niet kan van hun ideeën. Zo schep je geen foute verwachtingen.’

Yves: “Timing is daarbij ook belangrijk. Je moet iets neerleggen, en als er bijvoorbeeld de eerste twee jaar nog niets concreet te zien zal zijn, dan moet je dat zeggen. Wees open en eerlijk. ”
Aan de toog hangen
Yves: “We kunnen niet overal een toog neerzetten, maar het is wel belangrijk dat mensen het gevoel hebben dat ze aan de toog hangen. Mensen mogen niet het gevoel hebben dat er ‘ene van de gemeente’ langskomt. Ik spreek dan bijvoorbeeld ook geen algemeen Nederlands, maar mijn dialect. Je moet de mensen op hun gemak stellen. Hoewel er uit zo’n babbels resultaat moet voortvloeien, pak ik het niet al te strak resultaatgericht aan.”
Constructieve dialoog

Yves: “Om een participatief proces te doen slagen, heb je verschillende collega’s nodig in je gemeente. Je wil uiteindelijk een knoop ontwarren en dat lukt alleen als je op dezelfde golflengte zit en dezelfde taal spreekt. We hebben allemaal onze persoonlijkheden: de ene wil zich strak aan bestaande regels en procedures houden, de ander denkt meteen aan de budgetten en beschikbare medewerkers … Dat moeten we kunnen loslaten. Ik vind dat we ons meer moeten inrichten in functie van onze inwoners. Die tegenstelling tussen mij en mijn collega’s leidde op een bepaald moment tot een conflict. Uiteindelijk zijn onze afdelingshoofden en de betrokken collega’s gaan samenzitten en nu voel ik dat we de oplossing voor ons probleem gevonden hebben. We zijn er nog niet, maar we gaan wel in de goede richting. Het werd ook nog maar eens duidelijk dat de oplossing niet enkel ligt bij de mensen in het werkveld, maar wel in het samenwerken op afdelingsniveau.”
Sepp: “Hier ligt een verantwoordelijkheid voor leidinggevenden om constructieve dialoog te organiseren tussen die verschillende afdelingen, net om alle violen af te stemmen op elkaar. Als je in dialoog gaat om je gelijk te halen, dan ben je niet aan het dialogeren, maar aan het overtuigen. Dat is soms ook nodig. Maar bij participatie is het vooral belangrijk dat mensen het perspectief redelijk of billijk vinden. Inwoners begrijpen echt wel dat de gemeente niet op alle goestingskes kan ingaan, maar soms is het wel eens nodig om dat uit te spreken. Daarnaast moet je het ook niet altijd heel groots zien. Je kan ook stappen zetten zonder dat je de interne structuren volledig op zijn kop zet. Probeer de mensen aan het onthaal eens te laten polsen naar hoe de gebruiker van een dienstverlening deze ervaart. Zo krijg je mits een kleine inspanning al heel wat waardevolle informatie terug.”
Lees het verslag ‘Schepen aan het woord’ met Elke Tweepenninckx – Olen
Handvaten en tips over hoe je aan de slag kan met gemeentebrede participatie vind je in ons handboek, te downloaden op www.burgersbetrekken.be
