Het begeleidingstraject in Herenthout boekte mooie resultaten die de gemeente en Avansa Kempen enthousiast deelden met andere lokale besturen tijdens de zesde editie van het netwerkmoment ‘Broodje Burger’, op dinsdag 14 mei in de bib in Turnhout.

Willen lokale besturen mee zijn met het hele participatieverhaal, dan is nú het moment om ermee te beginnen. Tijdens het panelgesprek blikte moderator Katrien Loots van Avansa Kempen met Liesbeth Lambaerts, algemeen directeur van gemeente Herenthout en Herenthoutse buurtwerker Els Thijs uitgebreid terug op het traject dat ze samen doorliepen. Want zelfs het begrip ‘participatie’ alleen al roept vragen op. Wat is dat nu juist? En waarom gaat burgerparticipatie vaak nog zo moeizaam?

Als je er echt mee bezig bent, dan besef je dat participatie in álles zit.

Liesbeth Lambaerts, algemeen directeur Herenthout

ENGAGEMENT

Even terug naar 2020. Dat jaar klopte lokaal bestuur Herenthout aan bij Avansa Kempen voor begeleiding bij de hervorming van hun adviesraden. Beetje bij beetje werd duidelijk dat er voor échte burgerinspraak meer nodig was. In 2021 richtte de gemeente een interne werkgroep participatie op, onder de intensieve begeleiding van Avansa. Geen overbodige luxe, zo blijkt. “We wilden onze burgers meer betrekken in het beleid. Maar omdat dat ons veel tijd zou kosten, was er een zekere ‘weerstand’ bij onze medewerkers”, vertelt algemeen directeur Liesbeth Lambaerts. “Samen met Avansa organiseerden we daarom een verplicht personeelsevenement om iedereen te laten meedenken over participatie. Die verplichting bleek achteraf gezien een fout: participatie draait juist om engagement en zelf de goesting hebben om mee te werken. Omdat ze verplicht werden, werkten enkele medewerkers juist tegen.”

En toch: het personeelsevenement wist het draagvlak voor burgerparticipatie binnen de organisatie wel te vergroten. “Wie wilde, kon ongeacht zijn functie in de organisatie deelnemen aan onze werkgroep participatie. Zo bestaat de werkgroep nu uit mensen die zélf geëngageerd zijn om het participatieverhaal te trekken, van ‘gewone’ medewerkers tot een van onze schepenen. En daarbij zitten we allemaal samen als gelijkwaardige partners aan tafel”, valt buurtwerker Els Thijs haar bij. “Die gelijkwaardigheid is dan ook de kern van participatie. Willen we onze burgers beslissingskracht geven, dan moeten we hen als onze gelijken zien. En dan is het vanzelfsprekend dat we ook intern dat gelijkwaardigheidsbeginsel hanteren.”

Die gelijkwaardigheid is dan ook de kern van participatie. Willen we onze burgers beslissingskracht geven, dan moeten we hen als onze gelijken zien. En dan is het vanzelfsprekend dat we ook intern dat gelijkwaardigheidsbeginsel hanteren.

Els Thijs, buurtwerker Herenthout

VAN ONDERUIT

Met die gelijkwaardigheid doorbreekt participatie ook meteen de hiërarchische structuur die zo ingebakken zit in onze lokale besturen, vandaar ook vaak die weerstand. “De beslissingen worden genomen door het beleid en sijpelen door de gemeentelijke organisatie naar beneden tot bij de burger, zo gaat dat nu eenmaal. Participatie vraagt dat we het omgekeerde doen, dat we van onderuit gaan denken, dat de burgers mee de knopen doorhakken”, zegt Liesbeth. “Maar dat oude stramien omgooien, dat vraagt tijd. Zowel van je personeel en het beleid als van de burgers zelf. Zij zijn het immers gewend dat alles vóór hen beslist wordt. Gaan we ooit zover staan dat werkelijk iedereen pleit voor een participatief beleid? Nee, dat is een utopie. Maar we zijn nu wel op een punt dat er over participatie gesproken wordt in Herenthout. En pas als je daar echt mee bezig bent, dan besef je: ‘participatie zit in álles’.” Buurtwerker Els knikt: “De meeste mensen in onze organisatie hebben inmiddels de reflex om bij elk project de vraag te stellen of participatie mogelijk is. En zo ja, hoe we dat moeten doen. We bekijken ook intern bij elke werkgroep wie zich wil engageren en of we nog mensen vergeten zijn. Heldere communicatie is daarin cruciaal. Het is zó belangrijk dat je even op elkaars deur kan kloppen voor een open gesprek. Ook elkaar informeren over de lopende projecten in de gemeente helpt. Wij doen dat met een nieuwsbrief.”

Een participatief beleid leunt dus op een goede interne communicatie, maar uiteraard mogen we de open dialoog tussen het bestuur en de burgers – voor wie we het uiteindelijk allemaal doen – niet uit het oog verliezen. Voor hen organiseerde de gemeente samen met Avansa Kempen een groot burgermoment, waarop iedereen zijn mening over participatie, maar ook zijn noden en wensen tegenover de gemeente kon uitspreken. “Quasi iedereen trok de kaart van de jongeren, want daar zit de toekomst. Omdat onze burgers dat zélf aangaven, werken we nu volop aan een participatief jongerenproject”, zegt Liesbeth. “Ons participatieverhaal is er een van vallen en opstaan, waarbij af en toe een quick win nodig is om de moraal hoog te houden. En dat verhaal is ook na de begeleiding van Avansa nog lang niet klaar.”

Ons participatieverhaal is er een van vallen en opstaan, waarbij af en toe een quick win nodig is om de moraal hoog te houden. En dat verhaal is ook na de begeleiding van Avansa nog lang niet klaar.

Liesbeth Lambaerts, algemeen directeur Herenthout

BURGERS BETREKKEN, HET HANDBOEK

Niet alleen Herenthout, ook andere lokale besturen investeren meer en meer in participatie. Om hen daarbij nog beter te ondersteunen, lanceerde Avansa Kempen ook meteen haar nieuwe handboek ‘Burgers Betrekken’. Daarin vinden lokale besturen dezelfde theorie en voorbeelden die gemeente Herenthout meekreeg tijdens het begeleidingstraject. “Aan de hand van de ‘participatieradio’ zet het boek lokale besturen op weg naar een gemeentebreed participatief beleid. Niet alle projecten zijn geschikt om cocreatief met de burger aan de slag te gaan, maar veel zijn dat wel. Onze participatieradio legt uit hoe je daaraan begint”, licht Janna Janssens van Avansa Kempen toe.

“De basis? Het denken binnen de organisatie van onderuit veranderen en openstaan voor de burgers als gelijkwaardige partners en dialoog. Daarna tracht je het sociaal weefsel te versterken en de burgers de ruimte en de goesting te geven om mee te doen. En de grootste knop op onze radio? Dat is helder communiceren. Dat is praten mét de burger – niet tegen de burger – en met de collega’s onderling, zodat iedereen op dezelfde lijn zit. Zo ligt een gemeentebreed participatief beleid binnen handbereik.” Daarnaast blijft Avansa ook vormingen geven om lokale besturen klaar te stomen voor duurzame participatie met hun burgers.

Ook aan de slag met – meer of beter – burgers betrekken in je gemeente?
Bekijk ons aanbod op www.burgersbetrekken.be, download er het handboek of contacteer ons.

Bekijk het filmpje

Bekijk de foto’s

Foto’s © Chris Stessens