Akram, Irène en Ana zijn vrouwen van kleur die geconfronteerd werden met racisme. Erna, Rudi en Lief zijn witte Herentalsenaren die nooit aan den lijve ondervonden wat racisme is, laat staan wat het met je doet. Sociaal-culturele medewerkers Katrien en Tine begeleidden en modereerden voor Avansa Kempen de dialoogtafels ‘Racisme Raakt’. Het is rond die tafels dat de acht elkaar beter leerden kennen en begrijpen, gewoon door naar elkaar te luisteren. Al is luisteren niet zo gemakkelijk als het lijkt. “Iedereen kan praten, maar weinig mensen kunnen luisteren,” zegt Ana die de gave heeft om in krachtige oneliners te kunnen spreken. “Aan de dialoogtafels kreeg je meteen het gevoel dat je gehoord werd. De muur waarop je soms botst als je over je racisme-ervaringen praat, hebben jullie doorbroken.”

Van ongebreideld tot goed bedoeld

Praat over racisme en iedereen weet in grote lijnen waar je het over hebt. Maar in die ‘grote lijnen’ schuilt meteen een eerste probleem. Hoe baken je het precies af? Waar ligt de grens? Wat voor de ene racistisch is, is dat niet noodzakelijk voor de andere. “In zijn mildste vorm kan racisme zelfs bijna lief zijn,” volgens Erna. “Zo is de opmerking dat iemand ‘best goed Nederlands spreekt’ wellicht zelfs goed bedoeld, maar laat ze wel telkens opnieuw voelen dat je anders bent.” Naast die zogenaamde micro-agressies bestaan er nog verschillende vormen van racisme. Denk bijvoorbeeld aan de gekleurde mens die vaker zijn identiteitskaart zal moeten tonen dan een witte. Of aan onversneden, ongebreidelde racistische handelingen. “Vrienden van me die in de bouw werken, hebben daaronder te leiden. Je kunt je niet voorstellen hoe grof het er soms aan toe gaat op de werkvloer. Dat bazen of ploegbazen het laten gebeuren en ermee wegkomen, is voor mij onbegrijpelijk,” vertelt Erna verontwaardigd.

Vrienden van me die in de bouw werken, hebben daaronder te leiden. Je kunt je niet voorstellen hoe grof het er soms aan toe gaat op de werkvloer. Dat bazen of ploegbazen het laten gebeuren en ermee wegkomen, is voor mij onbegrijpelijk.
Erna

“Er bestaat maar één groep: de mensen. We zijn allemaal gelijk. Zodra je mensen gaat onderverdelen in groepen, begeef je je in gevaarlijk vaarwater, want dan zeg je in feite al dat er verschillende soorten mensen zijn. Dat is verkeerd. We moeten focussen op wat ons verbindt, niet op wat ons scheidt,” vult Lief aan.

De dialoogtafels

“De dialoogtafels hielpen daarbij,” zegt Akram. “Rond de tafel zaten mensen met verschillende achtergronden en meningen. Maar die botsten niet per se. We versterkten elkaar omdat we naar elkaar luisterden. We gingen altijd samen op zoek naar dialoog in plaats van discussie.”

“Belangrijk is dat daarbij het juiste kader geschapen werd,” zegt Erna. “Vooraf bepaalden de moderatoren dat we openlijk over racisme zouden kunnen praten en dat er geen sprake zou zijn van juist of fout. Dat zette iedereen al vanaf het begin op dezelfde golflengte; er was een gelijkwaardigheid die goed voelbaar was en die iedereen het vertrouwen gaf om vrijuit te spreken.”

In dialoog gaan met zij die anders zijn, is volgens ons hét recept om elkaar beter te begrijpen en samen een veerkrachtige samenleving op te zetten.
Tine, Avansa Kempen

Tine van Avansa Kempen: “Zelfs in de uitnodiging voor deelname aan een dialoogtafel werkten we al aan de juiste sfeersetting voor een dialooggesprek. ‘Actief luisteren en open staan voor ‘anders’ om gezamenlijk tot nieuwe inzichten te komen,’ werden daar alvast benoemd. In dialoog gaan met zij die anders zijn, is volgens ons hét recept om elkaar beter te begrijpen en samen een veerkrachtige samenleving op te zetten.”

Een middel om je te verdiepen

“We zetten niet zomaar enkele mensen met racisme-ervaring aan tafel om hen daarover in gesprek te laten gaan met anderen. Neen, onze vrijwilligers met racisme-ervaring doorliepen een heel proces. Dat deden ze samen met enkele vrijwilligers zonder racisme-ervaring,” legt Katrien van Avansa Kempen uit. “Deze kerngroep legde samen met ons als begeleiders al een hele weg af voor de dialoogtafels plaatsvonden. Hierdoor wisten ze op het moment van de dialoogtafels precies wat hen te wachten stond.”

“Ik wilde meer te weten komen over racisme,” zegt Irène. “Voor ik naar België kwam, kende ik dat niet. Ik werd er hier pas mee geconfronteerd en wilde leren waar het vandaan komt en hoe je kunt reageren. En ik wil het ook bespreekbaar maken.”

Ik wilde meer te weten komen over racisme. Voor ik naar België kwam, kende ik dat niet. Ik werd er hier pas mee geconfronteerd en wilde leren waar het vandaan komt en hoe je kunt reageren. En ik wil het ook bespreekbaar maken.
Irène

Voor Rudi waren de dialoogtafels een middel om zich te verdiepen in de materie: “Natuurlijk wist ik al wat racisme was, maar vanop afstand, als buitenstaander. Ik wilde meer weten en zeker ook de kant van de slachtoffers eens horen.”

“Door te praten, leer je elkaar te begrijpen. En elkaar begrijpen is al een groot deel van de oplossing,” vat Ana samen. De doordachte samenstelling van de groep wekte het vertrouwen dat nodig is om tot een eerlijk en vrij gesprek te kunnen komen. “Over racisme praten is heel persoonlijk,” zegt Ana. “Dat doe je niet zomaar. Maar in deze omgeving kon het. Het voelde veilig. Ik voelde me ook gesteund. Als ik alleen mijn verhaal doe, zou je nog kunnen denken dat ik overdrijf. Dat kan je niet meer wanneer Irène en Akram gelijkaardige verhalen vertellen.”

“In de groep ontstond een dynamiek die mij steeds dieper in het verhaal zoog. Ik wilde steeds meer te weten komen,” ervaarde Rudi.

“Bij de groep hoorden ook de Avansa-moderatoren Tine en Katrien,” vult Irène aan. “Ik moet zeggen dat ik vooraf twijfels had, maar die vielen weg toen ik merkte hoe zij het aanpakten: altijd rustig en geduldig en iedereen het woord gevend. Dat stelde me snel op mijn gemak.” Erna beaamt: “Over racisme praten ligt gevoelig. Je moet een goed kader maken om dat te doen. Tine en Katrien hebben dat professioneel gedaan. Goed georganiseerd en voorbereid. Het stelde me gerust toen ik dat zag.”

Ik ben hier rijker uitgekomen

Door vrijuit te kunnen praten, bereid te zijn om te luisteren, elkaars meningen te respecteren en gesteund en gesterkt door de anderen, bewees het concept van de dialoogtafels zijn nut. Maar niet alleen de reisweg moet worden beoordeeld, ook de bestemming. Wat was uiteindelijk het belang van de dialoogtafels? Wat werd ermee bereikt? Wie leerde wat?

Akram reageert: “Door de verhalen van anderen te horen, drong het pas goed tot me door dat ik niet alleen sta. Veel mensen maken dit mee. Dat steunt je. Mijn zelfvertrouwen is erdoor gegroeid. En door er hier over te praten, kan ik er nu ook elders gemakkelijker over praten.”

Zowel Rudi als Lief nemen het woord ‘verrijkend’ in de mond. “Beter kan ik het niet verwoorden. Ik ben hier rijker uitgekomen.”

“Ik weet nu ook hoe belangrijk het is om tussen te komen als je getuige bent van racisme,” zegt Rudi. “Je hoeft daar geen held voor te zijn. Gewoon al een stapje dichter bij het slachtoffer gaan staan, kan veel betekenen.”

Irène voegt toe: “Het verschil tussen je alleen op de wereld voelen en ervaren dat er steun is, al is het maar van één persoon, is inderdaad immens. Mijn baas steunde mij nadat ik racistisch werd aangesproken. Misschien had hij nóg beter kunnen doen door de dader zelf aan te spreken, maar ik was al enorm blij met die steun.”

“Dat heb ik vooral onthouden,” vult Erna aan: “Dat je ook als individu iets kunt doen. Eén vlam kan een kamer verlichten.” “Dat gebaar, hoe klein ook, moet je wel stellen,” benadrukt Lief. “Laat het niet aan het slachtoffer over om zich te verweren, want die hangt al in de touwen. Zwijgen is toestemmen. Oordeel zelf wát je doet, maar doe iets.”

Zolang racisme bestaat, zijn initiatieven als dialoogtafels nodig

Dialoogtafels zullen het racisme niet uit de wereld helpen, maar omgekeerd kun je wel stellen dat zolang racisme bestaat, initiatieven als dialoogtafels nodig zijn. Plannen worden gesmeed om verder te gaan. “We zullen bekijken hoe we dat organisatorisch doen en of de dialoogtafels een eigen leven kunnen leiden met nog een minimale ondersteuning van ons,” zegt Katrien. Ana laat er geen gras over groeien. “Ik maak alvast een doodle om nog eens samen te komen!”

Foto’s ©Stes

Meer weten over de Dialoogtafels? Bekijk het filmpje